بسم الله الرحمن الرحيم

 

بــنام خداوند جان آفرين                 حكيم سخن بر زبان آفرين

 

قوميت بلوچ در روايات تاريخي و محلي

 

     نام ايران از واژه آريان مشتق شده كه به معني كشور كوچمندان است (1) برخي از پژوهشگران تاريخ و نژادهاي انساني بر اين باورند كه نژاد اصلي ايرانيان آريايي بوده و ساكن بخش هاي شرقي و جنوب شرقي درياچه آرال و دره حاصلخيز بين رودخانه هاي سيحون «سير دريا» و جيحون (آمويه دريا) در ازبكستان امروزي بوده اند كه ايران ويچ نام داشته اند .

       سرزميني كه بعدها فرا رود (ماوراء النهر) نام گرفت . اين پژوهشگران مي گويند نژاد آريايي ساكن در اين سرزمين به سه شاخه تقسيم شده اند و در يك مهاجرت بزرگ تاريخي , شاخه اي به نواحي مركز فلات ايران آمده اند شاخه هاي دوم به نواحي جنوب و به سمت شبه قاره هندوستان كوچ كرده اند و شاخه سوم از قسمتهاي شمالي و شمال غربي محل سكونت اوليه خود به سمت قاره اروپا مهاجرت نموده و در آن اقامت گزيده اند .(2)

     هردوت مي نويسد : « ايرانيان ساكن مملكتي هستند كه تا درياي اريتره درياي جنوبي امتداد دارد . در مورد قبايل , هردوت ميگويد (... ملت ايران از قبايل بسيار تشكيل يافته است . آنهايي را كه كوروش جمع آوري و به طغيان عليه مادها واداشت قبايل عمده بودند كه همه قبايل ديگر به آنها بستگي دارند . اين ها عبارتند از پاسارگادها , مرافي , ماسپي , و از بين آنها پاسارگادها از همه شريف ترند , هخامنشي ها كه سلاطين ايران از آنها هستند يكي از طايفه هاي آن قبيله است . يونانيان پازاردگاد را پاسارگاد نيز خوانده اند و اين نامي است كه بعداً از قبايل كار مانيا اطلاق شده است . هر دو رشته فاميلي سلطنتي يعني كوروش معمولاً كارماني ها نيز ناميده مي شوند كه در كرمان و حوالي آن سكني داشتند. (3)

       در گذشته پادشاهان به هنگام جنگ و لشكر كشي از قدرت قبايل استفاده مي  كردند . و تنها همين قدرت بود كه حدود ششصد سال تاج و تخت هخامنشيان در امان ماند . داريوش كبير رؤساي ايلات را در گارد مخصوص ثبت نام كرده بود . گارد هخامنشي به عنوان گروهي مطيع و مغلوب نشدني در نظر گرفته مي شد . به حدي خوانين و ايلات از خود شجاعت و خلوص نشان مي دادند كه شاهان اغلب به دنبال عشاير بودند و از هيچ فرصت و موقعيت مناسبي براي نزديك كردن خود به آنان و برقراري اتحاد مستقيم فروگذار نمي كردند . زيرا عشاير ارتش مهمي براي دفاع از مملكت به شمار مي رفت .(4)

 

      در اسناد و نوشته هاي تاريخي ايران بويژه شاهنامه فردوسي نوبختي ملك الشعراي بهار و عرب فتوح البلدان بلاذري و معجم البلدان و ... راجع به دليري شهامت « سياه سوار » فرمانده بلوچ دوران پادشاهي يزد گرد سوم و چگونگي اسلام آوردن او با هفتاد تن از فرماندهان تحت فرمانش كه در سقوط حكومت ساساني نقش بسزايي داشته اند .

      در شاهنامه نوبختي اش اين راز را چنين افشا كرده مي نويسد , كه هرمزان « سياه سوار » را بعد از آزاد كردن او از اسارت زندان , و همكاري نمودن با فرماندهان ايراني در جنگ ايرانيان و مسلمانان عرب تشويق نموده و پند و اندرزي كه مي دهد چنين مي نويسد :

 

تـــو بـــــودي بلوچي نشسته براغ                    نه چشمت جهان ديده بود و نه باغ

تــنـت رنـجـه از بــاد سـوزان هند                      دو ديده پر از خون چو درياي سند

پريشان و درويش و بي قوت وزاد                      فــرو بــسـته مژگان زخاشاك باد

زمــكران مـن آوردمت پيش شاه                       نــهـادم بــسـر خــــسرواني كلاه

اگر مردي داري وداراي و هوش                         بـــكــردار بـــد تا تواني مكوش

خــــــــداوند گواه تو باشد سياه                        كه دارد تن و جان و هستي زشاه

 

سياه سوار احسان و نيكي هاي هرمزان را قبول مي كند و مي گويد :

 

سخن هاي نغز تو بي كم و كاست                   گــــواهي دهم سر بسر بود راست

چــنــــان چون بگفتي بلوچي بدم                    كــه هــرگز نبد آگهي از خـودم

ردي بـــودم انــــدر بيـابان و راغ                        كــه جز ماه در شب نبـودم چراغ

خـــــو را كـم گياه و سـگارم تبر                       ســـرم را هــــوا ســـيائبان بود ابر

سريرم زمين , تكيه گاهم به سنگ                 يــــــكي زندگاني سراسر به تنگ

 

     در اين اشعار هرمزان حاكم اهواز و سرلشكر فرماندهان ايران هم چنانكه ذكر شد بعد از بر شمردن خوبي ها و نيكي هايي كه درباره «سياه سوار» انجام گرفته است و آوردن او پيش يزد گرد پادشاه ساساني و به فرماندهي رساندن او بكردار بد و نافرماني نكردن هشدار مي دهد , كه سخنانش را «سياه سوار» بعنوان واقعيت مي پذيرد . در اين شعر آنچه قابل اهميت است بلوچ بودن او و ساكن مكران و آمدنش از مكران به ايران زمين است , كه تنها در شاهنامه نوبختي ملك الشعراي بهار در بين اسناد و نوشته هاي تاريخي ايراني سخني به ميان آمده است .

 

     كه در اين شعر سياه سوار از نژاد بلوچ مكران قلمداد شده است تاريخ نويسان ايران و عرب اين سخن را بطور واضح و آشكارا با صدق و يقين بيان كرده اند كه پيشرفت اسلام در دنيا ناشي از غيرت و مردانگي و شهامت مسلمانان بوده است بعد از فتح مداين يزد گرد لشكريان خود را جمع كرده و پس از مشورت كردن در كار جنگ و نقشه هاي جنگي , بزرگترين سر لشكر و فرمانده اش كه نامش «سياه سوار» بود . با هفتاد تن فرمانده ديگر بطرف شوش فرستاد , او در محل كلتانيه اقامت نمود چون مردم استخر بر پايان يافتن جنگ جلولاء آگاه شدند و يزد گرد را هم ميان خود ديدند از بيم تباهي پيشنهاد صلح و تسليم را به ابو موسي اشعري (رض) فرمانده لشكر اسلام دادند . ابوموسي اشعري (رض) آنجا را محاصره كرده بود پس از تسليم شدن آنها ابوموسي قصد شوشتر كرد , و سياه سوار هم كه ميان رامهرمز و شوشتر لشكر زده بود , سران سپاه ايران را نزد خود خواند و پس از كنكاش و گفتگو چنين بيان كرد : كه ما و شما درباره پيشرفت و كاميابي مسلمانان در جنگ ها سخنان زيادي شنيده ايم , و با چشمان خود مي بينيم كه چگونه مسلمانان با سرسختي و دليري , كه دارند پيشروي مي كنند . و اين را هم شما شنيده ايد , كه مسلمانان ايران را يك روز فتح مي كنند .

 

         پادشاه استخر قلعه ها و دژهايش را در اختيار آنان براي حفاظت اسبان جنگي شان قرار مي دهند . من به شما هشدار مي دهم , كه براي سرانجام خويش راهي پيدا كنيم . پس از ايراد سخنان «سياه سوار» همراهان او گفتند (( هر چه كه تو مصلحت مي بيني ما با تو هم رأي هستيم و مشورت ما انتخاب شماست )) سياه سوار به آنان گفت شما هر يكي مسئوليت همراهان تحت فرماندهي تا را بعهده بگيريد . مصلحت و رأي من آن است , كه ما مذهب و دين مسلمانان را قبول كنيم .(5) و مانند آنان به دين اسلام ايمان بياوريم . رأي و نظر سياه سوار را همه همراهان او پذيرفتند . يك سردار و فرمانده ايراني كه نام او ((شيرويه)) بود با ده نفر از همراهنش پيش ابوموسي اشعري (رض) رفتند و با او مذاكره كردند . در حين گفتگوي طرفين در خيمه ابوموسي اشعري شخصي بنام فيروز لولو پنهاني به سخنان آنان گوش مي كرد و استراق سمع مي نمود و بعداً اين خبر را به هرمزان رساند كه ملك الشعراي بهار مي نويسد :

 

شنيد اين سخن را كه آن شاره پوش                       بــــدان ديگري گويد اي تيز هوش

ســــياه سواري كه چون او بـجنگ                           نــــــديده كـسي ببر و شير و پلنگ

چـــنين بــا تـو پيمان ببندد كه رزم                           ســــراسر شود لشكرت را چو بزم

چـــو فردا شود دسته اي زين سپاه                         بيـــاراي چون تيره شد دشت وراه

بـــــبر سوي دژ آنچه ميسورتست                           كــه پايان شود در گله سود تست 

ز گردان يــــكي را گمار و سوار                                كـــــــه دژبــان دژ را كند استوار

در دژدمــــان بــــر گشايد سپس                              سياه آيدت با همه خويش و كس

شــــود با تو پيوسته او بي درنگ                            بــــر آرد دمــار از سواران جنگ

پـــس آنگه بدو گفت اي اشعري                              دلـــت شـــاد بـــادا بدين كهتري

 

      بعد از تبادل اين گفتگو فيروز لولوپنهاني قاصدي به سوي هرمزان مي فرستد , كه بهر قيمتي شده نگذارد سياه سوار مشرف به اسلام شود و او را دلجويي بكند . و اگر اين كار را انجام ندادي , نه براي ايراني خير و خوبي در بردارد نه براي همه ايرانيان كه در شاهنامه نوبختي چنين اشاره شده است .

 

ســـياه ســواري كـه آزاده باد                                  تـــــنـش خــــسته بـاد دلـش مرده باد

چنين روز بد راشد او مايه بس                               بــــدو شـــاه را گـــر بــــود دسترس

فــرستد يكي را كه با رأي وراه                                كــــه صـد در صد انديشه دارم از آن 

و گـر نه زنيزه وران كس بجنگ                                نـباشد كــه بــــر بود فسون تيز چنگ

نـه نعمان وني كعب و ني اشعري                           نـــه شـــــعبه نــه بوسعيده ني ديگري

نــدانـــد زكژي كسي راه راست                               سيــاه ســـواري بــــرادر بــــــلاست

كــنــون اشــــعري را بود رهنون                               كه يــــك خيمه زان نيزه داران كنون

فــرسـتـد ســو شـوشــتـر بـا سپاه رهنمون              كــــه يكــــسر كند كار اين رزم گاه

تو داني اگر اين بدانديش و شـوم                            تـــوان يـــابــد دســـــت و نيرو ببوم

به شوش گر درآيد شود كار زار                               نــــه ده مــــــاند از صد نه ازصد هزار

بــــگو بـا سپهبد كه جاي درنگ                              نــباشــــــد كنون اي سپهدار جنگ

مــــرا مغز و انديشه و رأي هوش                            بـــــگو بـــا تــــو بــــگويم بكوش

بكوش و يـكي چاره كن با شتاب                           مـــبـــاش از سياه اي سپهبد بخواب

كـه اين بدمنش چون رسد با سپاه                        كـــــند روز ايــــرانــــيـــان را سياه

كـه ره داند از چاه و چاره ز درد                              تو درمان كن اين را كه پيش از نبرد 

شــود باز و پوزش بخواهد زشـاه                           و گـــرنـــه بــبر ســــوي يزدان پناه

 

    در اشعار فوق سياه سوار يك فرد بلوچ بيان گرديده كه در لشكر هرمزان يك فرمانده بوده است علاوه بر اين در شاهنامه نو بختي بهار به بياني ديگر مي نويسد :

 

چنان شد كه روزي به نزديك شاه                           شـــگـــفتي بسي گفته شد از سياه

كه در جـــنگ دارد دل شيـر و ببر                            بــــه نــيـرو بـــر آيــد دمار هژبر

چــــو شمشير خود بر كشد از نيام                        نــــمــــاند پلنگ و دمان را كنام

بــــــــه تنها كند كار يك لشكري                            هـــنــرهـــاي او را سزد دفتري 6

 

      بهر حال رأي و نظر سياه سوار را همه همراهان او پذيرفتند . و يك سردار و فرمانده ايراني كه نام او « شيرويه» بود با ده نفر از همراهانش پيش ابو موسي اشعري (رض) رفتند و با او مذاكره كردند , و اين گفتگو دو جانبه مصادف بود با به زماني كه لشكريان اسلام در اهواز استقرار يافته بودند . و فرماندهي لشكر اسلام بعهده ابو موسي اشعري بوده است كه ايشان به سياه سوار و افراد تحت فرمانش جواب مي دهد كه شرايط آنان زماني مورد قبول قرار مي گيرد كه خليفه وقت حضرت عمر (رض) به ما اجازه گفتگو و مذاكره را بدهد .

     حضرت عمر (رض) اجازه مذاكره و گفتگو بين طرفين را مي دهد و شرايط «سياه سوار» مورد قبول قرار مي گيرد و تعهد نامه طرفين به امضاي آن مي رسد و مواد آن قرار داد چنين بود :

 

1-  ما با ميل و علاقه خويش مسلمان مي شويم و با شما مسلمانان همكاري و مساعدت نموده عليه مشركين و كفار و غير عرب مي جنگيم , اما در جنگ و جهاد با اعراب نمي جنگيم .

2- اگر بين شما اعراب اختلاف و درگيري اتفاق بيفتد , ما از هيچكدام جانبداري و حمايت نمي كنيم و طرفدار هيچ گروه و دسته اي نمي شويم .

3- ما تقاضاي برخورداري از حقوق مساوي با اعراب هستيم كه از بيت المال داده مي شود .

4- به ما در شهر بصره مسكن و جايگاهي مشخص داده شود , كه آنجا از رودخانه اش كانال كشي بكنيم و به كشاورزي و آباداني مشغول گرديم .

5- هر كدام از اعراب با ما اختلاف و درگيري ايجاد كرد , امنيت و پاسداري از حقوق ما تعهد گردد كه مورد حمايت قرار بگيريم .

     از اين تعهد نامه چنين استنباط مي شود كه بلوچان به آن تعهدنامه و پيماني كه منعقد كرده بودند به آن عمل نموده و پايبند بوده اند زيرا وقتي كه امام حسين (رض) به شهادت مي رسد  و در بين اعراب اختلاف و دو دستگي ايجاد مي شود . بلوچان از هيچ كسي جانبداري نمي كنند و از سرزمين عربستان به سوي وطن اصلي شان كه مكران باشد كوچ مي كنند كه مهاجرت آنان در اشعار بلوچي وجود دارد و از همين جهت مردم مكران بخوبي مي دانند اين همان مردم و گروهي هستند كه در زمان خليفه دوم به عربستان و سرزمين حجاز رفته اند و بعداً برگشته اند . اگر چنين نبود قوم بلوچ به هيچ وجه اجازه    نمي دادند , كه بيگانگان به سرزمين آنان بيايند .

 

    تاريخ نويسان مي نويسند : وقتي كه مذاكره تمام شد و مورد قبول قرار گرفت , حضرت ابو موسي اشعري (رض) قلعه اي را به محاصره درآوردند و در به تصرف درآوردن قلعه سياه سوار و افراد تحت فرمانش آن چنان جنگي را با شجاعت و مردانگي به راه انداختند و نشان دادند كه همه اعراب را به تعجب واداشت . و قلعه بوسيله سياه سوار فتح شد و لشكريان اسلام داخل قلعه شدند و در همين قلعه بود كه ايرانيان زيادي مسلمان شدند ملك الشعراي بهار سياه سوار را فرد بلوچ معرفي مي كنند و عملكرد با ارزش او را از نظر ملي و ايراني بودن مورد سرزنش قرار مي دهد و مي نويسد : از آن جايي كه سياه سوار بلوچ بوده با اعراب همراهي و همكاري داشته است , كه اين داستان و روايت تاريخي در شاهنامه نوبختي بطور كامل آمده است و ايشان خاطر نشان مي كند كه سياه سوار با ((‌كوچ و بلوچ)) همراهي نموده و سازش كرده است و ابوموسي اشعري مذاكره و گفتگو كرده اند , و مسلمان شده است بعد از فتح ايران سياه سوار همراه افراد خويش شهر بصره را انتخاب نمودند , و ساكن آنجا شدند . و هر يكي براي خودشان نهري كشيدند و به كشاورزي مشغول شدند و يك نهر و رودخانه معروف «نهر الاساوره» مي باشد .

 

     فتوح البدان بلاذري مي نويسد : ابوموسي اشعري ربيع بن زياد را گسيل داشت , او نواحي اطراف سيرجان را فتح كرد و با اهل بم اندر غار «ايرندگان» صلح كرد . اهالي اين بلاد كفر ورزيده نقض عهد (پيمان شكني) كرده بودند مجاشع بن مسعود بار ديگر آن شهرها را فتح كرد و جيرفت را با قدرت تصرف كرد و بطرف كرمان حركت و همه جا بتاخت وي به قفص «كوچ» آمد و گروهي از ايرانيان كه ترك ديار كرده بودند و در هرمز براي نبرد با وي گرد آمده بودند او با آنها جنگيد و بر آنان پيروزي يافت و بسياري از مردم كرمان گريخته از راه دريا برفتند , و برخي به مكران و برخي ديگر به سجستان «سيستان» شدند پس اعراب خانه ها و زمين هايشان را به اقطاع گرفتند و كشت كردند و از آن عشر پرداختند و در پاره يي چاهها قنات حفر كردند .

 

      در فتوح البلدان بلاذري نوشته شده است . سياه سوار و همراهان او وقتي كه به بصره رفتند و رسيدند پرسيدند : نژاد و اصل و نسب كداميك از قبايل عرب به پيامبر نزديكتر است ؟ پاسخ دادند بنو تميم و هدف آنها اين بود كه با قوم ازد هم سوگند شوند . پس قوم ازد را رها كرده با بنو تميم پيوستند آنگاه ناحيه هايي را براي آنها معين كردند كه در آن ناحيه اقامت گزينند .

 

      و رود خانه اي را كه به رود خانه اساوره معروف است كندند , و به قولي اين رودخانه را عبدالله بن عامر حفر كرد . ابوالحسن مدائني گويد : فرمانده شيرويه قصد داشت كه همراه خالد بن معمر و بنوسدوس در منطقه بكربن وائل سكني گزينند , اما سياه سوار نپذيرفت و در ناحيه بنو تميم اقامت گزيدند و در آن زمان در بصره قبايل ازد و عبد شمس نبودند و هم چنين مي گويد : سياه سوار كه پيش از اسلام در سواحل مي زيستند و نيز قوم جت كه در كنارههاي چراگاه حركت مي كردند به مردان دلير و آزاد پيوستند چون مردان دلير و آزاد با قوم زط «جت» و سياه سوار جمع گرديد و متحد شدند قوم بني تميم با همديگر به رقابت برخاستند و جذب آنان شدند .

 

      پس مردان دلير به بنو سعد و جت و سياه سوار به بنو حنظله پيوستند . آنگاه به اتفاق ايشان به نبرد با مشركان پرداختند و همراه ابن عامر به خراسان رفتند . ليكن در جنگ جمل و صفين و ساير جنگ هاي بين مسلمانان شركت نجستند تا نبرد مسعود فرا رسيد و پس از آن در جنگ ربذه شركت كردند و با ابن اشعث در جريان كار وي همراه بودند كه بر اثر آن حجاج قصد ايشان كرد و خانه هايشان را ويران ساخت و عطاياي مقرر در حق آنان را حذف كرد و برخي را بكوچاندو گفت جزء شرايط شما اين بود كه ما را در برابر يكديگر ياري ندهيد . 

 

       كساني چون مدائني از عوانه روايت كرده است كه مردان دليربا ازد هم سوگند شدند و سپس پرسيدند كه كداميك از دو قبيله ازد وبنوتميم با پيامبر (ع) و خلفاء از حيث نسب نزديكترند ؟

گفتند : بنوتميم پس آنان با بنو تميم هم سوگند شدند و ريش سفيد قوم بنو تميم در آن زمان احنف بن قيس بود . جماعتي از مردان دلير در ايام ابن زبير در جنگ ربذه شركت جستند و گروهي را با تيرهايي كه داشتند بكشتند و تير هيچ يكي از ايشان خطا نمي كرد . اما سياه سوار و «جت» و اندغار «ايرندگان» جزء سپاه پارسيان و از جمله آن دسته از اهل سند بودند كه به اسارت درآمده و براي آنان حقوق و مستمري تعيين شده بود , و دو گروه نخستين جنگجوياني بودند كه اسير شدند . چون اين گروههاي از كار مردان دليربا خبر شدند , پيش ابو موسي اشعري آمدند و ايشان مسلمان شدند و مانند مردان دليردر بصره خانه و كاشانه بخشيده شد. روح بن عبدالمومن ازيعقوب بن حضر مي او از اسلام روايت كرد حجاج جمعي از قوم جت و اقوام ديگر سند را همراه خاندان و اولاد و گاوميشهايشان بياورد و در نواحي سفلاي «كسكر» اقامت داد . روح گويد : اين گروههاي بر دشتهاي وسيع مشرف رودخانه چيره شدند و در آن مكانهاي به توليد مثل پرداختند و سپس گروههايي ازبردگان فراري و غلامان آزاد شده با خانواده هايشان در اطراف و پيرامون محمد بن سيلمان بن علي و ديگران به ايشان پيوستند . و آنان به راهزني و سركشي و طغيان عليه حكومت پرداختند . و قبلاً كار آنان اين بود كه چيز اندكي مي ساختند ويا از بيخبري ساكنان كشتيها سوء استفاده مي نمودند و دستبردي مي زدند .

 

        در دوره هايي ازخلافت مامون مردمان از عبور در ناحيه ايشان خودداري ميكردند , و حمل كالا و   كشتي ها ازبصره به بغداد قطع شد . چون المعتصم به خلافت رسيد مشغول سركوبي آنان شد و مردي از اهل خراسان بنام عجيف بن عنسبه را مامور نبرد با آنان كرد , و جمعي از فرماندهان و سپاهيان همراه او پيوستند , و هر اندازه كمك خواست خودداري ننمود . و سواراني تيزرو را با اسباني دم بريده و در بين دشت هاي وسيع مدينه گماشت , كه آنان اخبار گروههاي جت را در برخي از ساعات روزيا اول شب در مدينه السلام براي وي مي آوردند . بر اساس فرمان او عجيف آب را با سرمايه هنگفتي بر آنان بستند , و همه آنان را دستگيركرد , و هيچكدام ازآنان از بين نرفت  و همه آنها را در كشتي ها به مدينه السلام فرستاد و بعضي را در خانقين خانه و كاشانه داد و ساير افراد را در عين زربه و مرزهاي پراكنده ساخت .

 

     مي گويند : گروهي از سياه سوار مامور بيت المال در بصره بودند , كه تعدادشان به روايتي چهل نفر و به روايتي ديگر صد نفر بوده اند . وقتي كه طلحه بن عبيدالله و زبيربن عوام به بصره آمدند ، در آن موقع عثمان بن حنيف انصاري از جانب علي بن ابي طالب بر آن شهر حكمراني داشت . سياه سوار تا آمدن علي بن ابي طالب (ع) از دادن بيت المال خودداري مي كردند ، و آنان هنگام سحر آمدند و گروهي از افراد سياه سوار را كشتند عبدالله بن زبير فرمان اجراي اين كار را بعهده گرفته بود با گروهي بر آنان حمله كرد 0 فرمانده سياه سوار در ان زمان ابو سالمه زطي بود كه مردم صالح و نيكو كار بود0  معاويه جمعي از افراد جت و سياه  سوار را به سواحل سوريه و تركيه منتقل كرد , و وليد بن عبدالملك نيز جمعي از جت را به حوالي انطاكيه برد .

 

      گويند : عبيدالله بن زياد گروهي از مردم بخارا را اسير كرد , و به قولي آن جماعت تسليم حكم او شدند , و به قولي ديگر عبيدالله آنان را به پناه دادن و حقوق ماهيانه دعوت كرد و با اين طريق آنان را راضي گردانيد , و عبيدالله آنان را در بصره ساكن ساخت . هنگامي كه حجاج شهر «واسط» را ساخت بسياري از آنان را آنجا برد . امروزه گروهي از آنان در آن شهر اقامت دارند . خالد شاطر معروف به ابن مارقلي از همان جماعت است .

 

      گويند : اندر غار «ايرندگان» از مردم نواحي كرمان به سمت سيستان اند . بنابراين هم چنانكه ذكر گرديد سياه سوار فرمانده بلوچ با ابو موسي اشعري عهد و پيمان برادري مي بندد كه در جنگ اعراب با همديگر جانب هيچ طرفي را نگيرند , اين عهد و پيمان تا دوران شهادت امام حسين (ع) رعايت مي شود . وقتي كه اختلاف و دو دستگي بين اعراب مي افتد بلوچ ها از عربستان كوچ كرده و مهاجرت نموده به طرف شهر و ديار خويش مكران مي آيند : كه نمونه هايي از اشعار تاريخي آن دوران ذكر مي شود .

 

آروچــي كه يلان ديوان ات                                      مـــردره رهــيـن نـــــريان ات

مـــــرده ره رهـين نـريان ات                                    بــــوران تـــردك جـولان ات

دورء هـــــيبتء مــيـدان ات                                     صـلوات گون عرب چالان ات

سوريا بيست و چهار اسـتان ات                              استـــــمبـــول مــج ذنزات ات

فــوج لــشـكرء گـر ندان ات                                      هــــر چي حمزه ء خاندان ات

آروچـــــي دو گـروه ء بيتـگ                                     گروهي چه دمشق ء گو ستـگ

انــچــــو رود راتـــكء رپتگ                                       مــــلــكء كشوران بهر بيتگ

چـــنــدي كـــندهــار ء نشتك                                  بــــازيــن عمر كوتء رپتگ

قــومــــي حـــيدر آبادء نشتگ                                 گروهي مان حلب جاه كرتگ

پــــت تورء اش يك كـــرتگ                                      مــــردي مــكـه ء در كپتگ

زحـــاق ء عـــــرب نـــام بيتگ                                  ابــــن ء ســـابـق ء شام بيتگ

فـــــوج ء لــشــكران مان بيتگ                                 جـــنــگ ء بنپدئي پر نيتگ

تـــــرندين مـركب ئي سر ينتگ                                هرديم ء نهيب ئي دور داتگ

مـــــلك ء مردم ئي شور داتگ                                قومــان ئي بسات دور داتگ

در كـــــپت انت رو كين گازي                                   زرت انــــت هنجر شيرازي

مــهـــري ءروكـــين تـــــازي                                     بــــغــداد اش كــتگ اعتراضي

هـــچ پيـــم ءـــنه بيتگ راضي                                 شـــت ءبـــصـــره ء گـــــلنازي  

گــوسـت انت چه گل ءامبازي                                 ايــــران ءتـــه ءايــــر كپت انت

الــبـــرز ءكنار نشت انت نشت                               كوهبندين كلات اش بست انت

هر جا گه گدام اش كشت انت                               بــــنــجــاه ءيــقــيـن نشت انت

سبزين كـهچر اش چارينت انت                              تـــعليم اش دگر يات كرت انت

الــفــاظ اش بـلوچي زرت انت                                رســـم ءدود وتــــي ترينت انت

قــانـــون ءبــلوچ پـــرينت انت                                  پــــراهــــــين جامگ ءشلواران

پـــاگ ءچـــوطــه ءسيمكاران                                  گـــون ز هــــــم ءاسپر ءتلواران

گــــون تيزين مركب ءرهواران                                 دائــــم گـــــــــون مج ء الگاران

دانــزان انت مشهد گون سواران                            تــــيـــگـــي هيـــــبت ء پيكاران

گــوســتـــان سال ردين گتاران                              وارتـــــگ ســـر گچل نام داران

كپتــگ نـــا تــپـــاكـــي ياران                                 گوتك انت اش گدام گون داران

لـــوگ اش لـــراتان گون باران                                دنــز اش پــــــاد كـــتان الگاران

ديـــم پـــــه پـــهروه رود باران                                قرن دو گوستگ ات چه آسالان

گــــر اجـــحـجـتــــگ دلاران                                   قــــوم ء كـــــــــوفهي سرداران

آه روچ امـــام ء وقـــــــت ات                                  اخـــتــيــــارات يزيد مان تهت ء

كـــــاري كـرتگ ات بدبهت ء                                 شــــمـــــر ءلانتي ايـــن لحت ء

كــرت انــــت ئي شهيد نام آور                             اولاد ء عــــــلــــــــــي شير ء نر

ديــن ء مــذهـــب ءره دربــــــر                               شــــهــــر ء كـــربلا ء بي درور

دعــــا گـــوه ءشـــفـــــا ء مهشر                           ما هي گوستك آت چه جنگ ء

زار بـيـتـگ حــلب رنگ رنگ ء                               گــــر ء چــــــه يزيد ء جنگ ء

پــاد اتــــك انت چمود دلتنكء                                آروچ مــــــحمد آت راج ء سر

پـــيـــروز آت يــلـيـن نـــام آور                                در كـــــپيت انت ملو كين سرور

راج اش زرتـــــگ آت همسنگر                              لــــــــران ءروان در پـــــــه در

مــــــال اش بــــه ستون ات مهير                          چـــــاريــنت انت تمامين كشور

جــــــــاگاه اش نه بيت نزهء گور                            دز آپ ء بــنـنـدي بـيـت انــــت

نـــزديك ء گور ء جاه گپت انت                              هـــــرديم ء گدام اش شپت انت

سياهين گو الگ اش پر بست انت                      شـادان ء گــل آت نــــــودنبدگ

پـــــيــــروز ء جتگ بر چكندگ                              گـــشــــتــگ ســـر نـتابين رند ء

بــيـــارات مــنــي گــلين فرزند ء                          شــيــهــك شـــر نـه آنت پر رند ء

سردار كت ملوكين گلين فرزند  ء                        پــــاگ ءچــــور ء پـــــــــربند ء

لاشـــــار ء كــمـــاش نـودبند گ                          رنــــدان شــيــــهـــك ء پسندگ

شــيـــهـــك پــهـروه ء بـاشندگ                           بــــمــپــــور گون يلين نودبندگ

رنــد مــان پــهـروه ء پــرشان آت                         نــــــوبـــــــندگ يلين دوران آت

آپ ئــي كهن كس ء كـوران آت                           بـــــوران تــــــردك ء ميدان آت

بــمــپــور مــان مــج ء دنـزان آت                          آروچ غــــــــــيرت ء ايـمان آت

وش آت گـــوي يــــلان همراهي                         قـــول ء واده ويــــــكــجـــا هي

آروچ تــــپـــاك ء وقــــــت آت                               نـــــيــــــكــين تاله پر بهت آت

دوســـتــــي ء حــيـــاه پــــت ات                        دورمــــــــان آخر ء جهل كپتگ

بــهـــت اش ديـــم پــچيـرا وپتگ                         را جـــــان نــــــــا تپاكي كپتگ

كـــم كــــم ء پــداجـــم بـيـتــگ                          نــــود بــــندگ شتك چه كارء

پـــاگ ئـــي بــســتــگ په لاشارء                       گــــــهــرام ء يــــــلين نام دارء

شــيـهـــك عـــاجــزء بــيــمـــارء                          مــــــهر ئي بكش ات پرسردارء

شــيــريـــن چــاكـــرء بــور سوارء                        هــــــر روچ مجلس ء درباره ء

رنـــــدان هــــور گـــونـــا لاشارء                          گــــال انت گشتگ انت كتّارء

 تــــــاريـــخ جــــور اتــگ اشعار ء        

                                                              

      در اين اشعار شاعر از دوراني سخن به ميان مي آورد , كه دوران مجلس و ديوان بود , و مردان دليري كه اسب هاي تيز روشان در ميدان جنگ در تك و تاز بودند . دوران اعراب و بيست و چهار استان بودن سوريه است , كه اسبان آنان تا استامبول تركيه با فوج و لشكريانشان گرد و غبار جنگ را به پا كرده بودند . و در آن دوران خاندان حمزه دو گروه بودند . گروهي از آنان به سمت دمشق حركت كردند و به طرف مشرق رفتند , و در گوشه و كنار كشورها تقسيم شدند . و مدتي ساكن قندهار شدند , افرادي از آنان به عمر كوت رفته اند . و قومي از آنان در حيدرآباد جايگزين شدند , و گروهي در حلب مسكن و جايگاه داشتند .

        تمام اين اقوام و گروههاي راه و رسم و عهد و پيمان شان يگانه بوده است . مردي از مكه حركت كرده كه نامش زحاق عرب پسر ابن سابق شامي بوده است كه فوج و لشكري همراه داشته , و جنگ و خون ريزي را آغاز كرده است مردم كشورها و اقوام احساس خطر كرده اند , و با شمشير برنده شان و شتران تيزرو خويش بعنوان اعتراض بغداد را ترك كرده اند . و بسوي ايران حركت كردند , و در كنار كوه البرز ساكن شدند و قـــلعه و بارو ساختند و در هر جايي خيمه هاي سياه چادر خويش را بر زمين زدند و با اطمينان خاطر نشستند و گوسفندان آنان در چراگاههاي سرسبز چريدند .

        زبان و تعليمات قبلي را كنار گذاشته , زبان و الفاظ بلوچي را آموختند , و راه و رسم خود را تغيير دادند و قانون بلوچ با پيراهن گشاد و شلوار و عمامه و شمشير و خنجر و اسب هاي تيز رو را زنده كردند . و با اتحاد و يگانگي روزگاري را آغاز كردند . اما اين قانون بلوچي ديري نپاييد و دو دستگي و بي اتحادي بوجود آمد . بلوچ ها بار ديگر با كندن خيمه ها سياه چادرهايشان  بسوي پهره (ايرانشهر كنوني) و رودبار و بمپور حركت كرده و هجرت آنها دوباره آغاز مي شود . دو قرن از آنها سالها گذشته بود كه حيلت سازي روزگار چنان كرد . قوم كوفه و سردارانش مردم را فراري دادند , و اين دوراني بود كه امام حسين (ع) در كربلا بوسيله شمر ملعون به شهادت رسيد و اختيارات در دست يزيد افتاد .

        ماهي از جنگ يزيد نگذشته بود كه گريه و زاري از سوريه شروع گرديد , و مردم بلوچ با اندوه فراوان بسوي بلوچستان برهبري محمد نامي و پهلوان شجاع و دلير پيروز حركت را آغاز مي كنند . و با گله هاي گوسفندان زيادشان به سمت بلوچستان حركت مي كنند . و خود را به زاهدان مي رسانند , و خيمه هايشان را بر زمين مي كوبند . در حاليكه نود بندگ خوشحال و شادان بود و پيروز و خندان . سرداررند اين چنين مي گويد : ((كه فرزند چون گل مرا بياوريد كه رئيس و ريش سفيد قبيله قرار بدهم . جز شيهك كسي شايسته آن مقام و منزلت نيست كه رندان او را رئيس قبيله خويش قرار بدهند .

      مردم لاشار و بمپور نودبندگ را رئيس قبيله قرار مي دهند , و رندان شيهك را مي پسندند كه او حاكم و رئيس مردم پهره (ايرانشهر كنوني) باشد . شيهك با خاندان خويش هر روز مجلس و ديوان داشت , ولي قوم رند در ايرانشهر در اوج شوكت و برازندگي بودند . و چرخش روزگار به نفع قبيله لاشار و پهلوان شان نودبندگ بود , و داراي قنات و مردان جنگي و اسبان تيزرو . آن دوران , دوران ايمان و غيرت مرادنگي و وفا و پايبندي به قول و وعده خويش و اتحاد و يگانگي بود و شانس و بخت و دوستي و حيا پا برجا . سرانجام روزگار و شانس آنان بر مي گردد و در اقوام دو دستگي و بي اتحادي ايجاد مي شود , و ترس و ابهت و شخصيت اجتماعي شان رو به تنزل مي رود . و هر يكي به سمتي مي رود كم كم به تدريج جمع مي شوند . نودبندگ سرداريش را به پسرش ميرگهرام واگذار مي كند و به سوي لاشار مي رود و گهرام پهلوان نامدار آن زمانه مي گردد و شيهك كه ناتوان و بيمار گشته است مهر خويش را به سردار قبيله ميرچاكر بخشيد و رندان هر روز در دربار جلسه برگزار مي كردند , تاريخ اين چنين گواهي مي شود اين اشعار را سروده ام .

 

         

1- رء ـ دوموريني ـ ترجمه دكتر جلال الدين رفيع فر ـ عشاير فترس صفحه 11 تاريخ نشر 1375

2- ماهنامة فرهنگي , اجتماعي , سياسي , ادبي , فردوسي سال دوم , شماره صفحه 36 فروردين ماه 1382 .

3 - هنري فيلد ـ ترجمة دكتر عبدالله فرياد , مردم شناسي ايران صفحه 39 تاريخ نشر 1343 فرانكلين

4- ژ ـ دوموريني ـ ترجمه دكتر جلال رفيع فر ـ عشاير فارس صفحه 11 تاريخ نشر 1357 دانشگاه تهران . 

5- عزالدين علي بن اثير ـ ترجمه عباس خليلي ـ تاريخ كامل بزرگ اسلام و ايران صفحه 390-393 جلد دوم بعد از اسلام ناشر علمي .

  6- ملا محمود ويدادي ياد داشت هاي تاريخي ـ به نقل از شاهنامه نوبختي ملك الشعراي بهار 

 

 ع- م

پيام بلوچ   www.payambaloch.com

 

بے شك تو بكش ظلم بكن آس بجن
من دارءٍ سرا حق گوشاں چپ نہ باں
 
Today, there have been دفــعـــا ت بـــازديـــد 69585 visitors (152681 hits) تعداد صفحات باز شده on this page!
=> Do you also want a homepage for free? Then click here! <=